De Historische Kring Eemnes vertelt …

Canontegel 6: 1580 Kerkelijke verdeeldheid

 

Al sinds begin 16e eeuw zijn er in Centraal Europa stromingen actief die door bestudering van de bijbel de leer van de Roomse kerk in twijfel trekken. Bekende namen zijn Zwingli (1484-1531), Luther (1483-1546) en Calvijn (1509-1564). Door de boekdrukkunst worden de bijbel en de nieuwe inzichten verspreid en dringen zo ook door in de Nederlanden. Hoewel er ook een belangrijke stroming is van anabaptisten (doopsgezinden), die geweld afzweren en waarvan de Fries Menno Simonsz (ca. 1469-1561) een belangrijk hervormer is, krijgen de aanhangers van Calvijn de grootste invloed op het wereldlijke bestuur na de oprichting van de Unie van Utrecht in 1579.

Op 18 juni 1580 verordonneren de Staten van Utrecht, dat alle kerken in handen moeten worden gesteld van de aanhangers van de ‘gereformeerde religie’. Dat is de latere Nederlands Hervormde Kerk, die inmiddels is opgegaan in de Protestantse Kerk Nederland (PKN).

In Eemnes was een voormalige monnik, Dirk Rijxssz, sinds 1567 pastoor. Hij is, zoals veel priesters in die tijd, gehuwd en heeft kinderen. Vermoedelijk staat hij voor een moeilijke keuze: niet meegaan met de nieuwe stroming betekent geen inkomen. Vermoedelijk is hem daarom het secretariaat van het dorpsbestuur aangeboden. Dat kon alleen als degenen, die het in het dorp voor het zeggen hadden, trouw bleven aan de oude kerk. In 1593 bleek Dirk bij een visitatie nog volgens de oude leer te werken en 1602/1603 wordt hij in een lijst van predikanten nog ‘den olden paep’ genoemd.

De eerste echte ‘gereformeerde’ predikant in Eemnes wordt in 1605 benoemd: Hendrik Martensz van der Pol. Minder sterk dan in Laren en Blaricum, die praktisch geheel rooms-katholiek bleven, bleef een belangrijk deel van de Eemnessers trouw aan de oude kerk.

[plaatje: nr6.tif] Tekening: Rob du Rieu.

 

Related posts